تا حالا شده یه بار سنگین بار رو با هزار امید و آرزو بفرستی گمرک بعد یهو وسط کار بفهمی یه جای کار می لنگه؟ انگار یه سطل آب یخ روت خالی کردن نه؟ من که خودم چند باری این حس رو تجربه کردم واسه همین می دونم چقدر می تونه اعصاب خردکن باشه. اصلاً گمرک خودش یه دنیای دیگه ست! پر از قوانین ریز و درشت اصطلاحات عجیب غریب و البته کلی آدم که هر کدوم یه جور ساز خودشونو می زنن.
ولی خب چاره چیه؟ تجارت بدون گمرک که نمیشه! پس باید یاد بگیریم چطور با این غول بی شاخ و دم کنار بیایم و از دردسراش کم کنیم. تو این مقاله می خوام ۱۰ تا نکته کلیدی رو براتون بگم که خودم تو این سال ها از دل مشکلات گمرکی کشیدم بیرون و یاد گرفتم. اینا همه شون تجربه های شخصیه نه حرفای کتابی و کلیشه ای. پس اگه دنبال یه راهنمای واقعی و کاربردی هستین با من همراه شین.
۱. یه کارگزار گمرکی کاربلد پیدا کن (قبل از اینکه بارت برسه!)
اولین و مهم ترین نکته پیدا کردن یه کارگزار گمرکی خوبه. به خداوندی خدا این کارگزارها فرشته نجاتن! من اوایل کارم فکر می کردم خودم همه چیو بلدم و می تونم هزینه ها رو کم کنم. نتیجه اش چی شد؟ کلی وقت و پول هدر رفت بارم چند روز تو گمرک معطل شد و آخرشم مجبور شدم با کلی ضرر و زیان ماجرا رو جمع و جور کنم.
یه کارگزار گمرکی کاربلد مثل یه راهنمای کاربلده که همه پیچ و خم های گمرک رو می شناسه. اون می دونه چه مدارکی لازمه چه مجوزهایی باید بگیری چطور ارزش کالا رو درست اعلام کنی و از همه مهم تر چطور با مامورای گمرک زبون بازی کنی! (البته نه به اون معنی ها! منظورم اینه که بلده چطور درست و قانونی کارها رو پیش ببره.)
تجربه شخصی : یادمه یه بار یه محموله بزرگ قطعات الکترونیکی وارد کردم. با شرکت ترخیص فرتاک تجارت همکاری میکردم اونموقع، اونا از همون اول یه لیست دقیق از مدارک لازم بهم داد هماهنگی های لازم رو با گمرک انجام داد و حتی قبل از اینکه بارم برسه کلی از کارها رو پیش برده بود. وقتی بار رسید ترخیصش مثل آب خوردن انجام شد. اونجا بود که فهمیدم ارزش یه کارگزار خوب خیلی بیشتر از پولیه که بهش میدی.
۲. کد HS کالا رو مثل اسم بچه تون حفظ کنین!
کد HS چی هست؟ یه جور شناسنامه بین المللی واسه کالاهاست. هر کالایی تو دنیا یه کد HS مخصوص به خودشو داره. این کد تعیین می کنه که تعرفه گمرکی کالای شما چقدره چه مجوزهایی لازم داره و کلاً چه قوانینی شاملش میشه. (اینجا در موردش بخونید)
اشتباه تو کد HS یعنی فاجعه! من یه بار سر همین قضیه کلی دردسر کشیدم. فکر کنین یه بار رو با کد اشتباه اظهار کنین گمرک گیر میده بارتون تو انبار می مونه دیرکرد میخوره ممکنه جریمه بشین و کلی داستان دیگه.
تجربه شخصی : یه بار می خواستم یه سری لوازم جانبی موبایل وارد کنم. به خیال خودم خیلی زرنگ بودم کد HS رو از یه جای نامعتبر پیدا کردم و اظهار کردم. وقتی بار رسید گمرک مامور گمرک یه نگاه به کد انداخت و گفت : “آقا این کد اشتباهه! این کالا تعرفه ش فرق می کنه مجوزهای دیگه ای هم می خواد.” خلاصه کلی معطلی و دوندگی و هزینه اضافی به بار اومد. از اون روز به بعد فهمیدم کد HS رو باید خیلی جدی گرفت.
نکته عملی : برای پیدا کردن کد HS درست اول از همه به سایت گمرک مراجعه کنین. اونجا یه سیستم جستجوی کد تعرفه داره که می تونین با وارد کردن مشخصات کالاتون کد درست رو پیدا کنین. اگه باز هم مطمئن نیستین از کارگزار گمرکی تون کمک بگیرین. اونا تو این کار حرفه ای هستن. یه بار وقت بذارین و کد HS کالاتون رو درست پیدا کنین تا هزار بار از دردسر جلوگیری کنین.
۳. ارزش کالا رو درست اعلام کنین
ارزش کالا یکی دیگه از اون چیزاییه که تو گمرک خیلی مهمه. گمرک بر اساس ارزش کالا حقوق و عوارض گمرکی رو حساب می کنه. اگه ارزش کالا رو کمتر از واقعیت اعلام کنین بهش میگن کم اظهاری. کم اظهاری جرمه و مجازات سنگینی داره. نه تنها باید جریمه بدین بلکه ممکنه بارتون هم توقیف بشه و کلاً قضیه خیلی پیچیده بشه.
من خودم هیچ وقت اهل کم اظهاری نبودم چون می دونم تهش دردسرش بیشتره. ولی خب خیلی از تاجرای تازه کار وسوسه میشن که این کارو بکنن. ولی باور کنین گمرک خیلی زرنگ تر از این حرفاست. اونا قیمت های واقعی کالاها رو می دونن و اگه شک کنن حتماً ارزش کالا رو بررسی می کنن.
تجربه شخصی : یکی از دوستام یه بار یه محموله لباس وارد کرد و فکر کرد خیلی زرنگه ارزش کالا رو خیلی پایین تر از قیمت واقعی اعلام کرد. گمرک شک کرد بار رو نگه داشت ارزش کالا رو کارشناسی کرد و فهمید که کم اظهاری کرده. دوستم بیچاره کلی جریمه داد و کلی هم آبروش رفت. آخرشم به غلط کردن افتاد و فهمید راستگویی بهترین سیاسته.
نکته عملی : همیشه ارزش واقعی کالا رو اعلام کنین. برای این کار می تونین از فاکتور خرید پروفورما اینویس و سایر مدارک معتبر استفاده کنین. اگه مطمئن نیستین که ارزش کالا رو چطور محاسبه کنین از کارگزار گمرکی تون بپرسین. اونا می تونن بهتون کمک کنن که ارزش کالا رو به درستی اعلام کنین و از دردسر جلوگیری کنین.
۴. مدارک رو همیشه از قبل آماده کنین
مدارک گمرکی مثل کلید ورود به گمرک هستن. اگه مدارکتون کامل و بی نقص نباشه انگار کلیدتون رو گم کردین! گمرک هیچ تعارفی با کسی نداره. اگه یه مدرک کم باشه بارتون رو ترخیص نمی کنه و کلی معطل می شین.
مدارک گمرکی بسته به نوع کالا کشور مبدأ و مقصد و قوانین گمرکی می تونه متفاوت باشه. ولی یه سری مدارک هستن که تقریباً همیشه لازم دارین مثل :
- بارنامه (Bill of Lading یا Air Waybill)
- فاکتور تجاری (Commercial Invoice)
- پکینگ لیست (Packing List)
- گواهی مبدأ (Certificate of Origin)
- مجوزهای لازم (License & Permits)
تجربه شخصی : یادمه یه بار یه محموله مواد اولیه وارد کردم. همه مدارک رو آماده کرده بودم الا یه گواهی بهداشت که فکر می کردم لازم نیست. وقتی بار رسید گمرک مامور گمرک گفت : “آقا این کالا گواهی بهداشت می خواد.” من هرچی التماس کردم فایده نداشت. مجبور شدم برم دنبال گواهی بهداشت کلی وقت و هزینه اضافی بدم و آخرشم با کلی تاخیر بارم رو ترخیص کردم. از اون موقع مدارک رو خیلی جدی می گیرم.
نکته عملی : لیست مدارک لازم رو از کارگزار گمرکی تون بگیرین. همه مدارک رو قبل از رسیدن بارتون آماده کنین. به تاریخ انقضای مدارک دقت کنین. مدارک رو به صورت الکترونیکی و کاغذی نگه داری کنین. اگه مدارکتون ناقص باشه به هیچ وجه بارتون رو ارسال نکنین. اول مدارک رو کامل کنین بعد بار رو بفرستین.
۵. مجوزهای لازم رو از قبل بگیرین
بعضی از کالاها برای واردات یا صادرات نیاز به مجوزهای خاص دارن. این مجوزها رو معمولاً سازمان های دولتی مختلف صادر می کنن. مثلاً برای واردات مواد غذایی باید از سازمان غذا و دارو مجوز بگیرین. برای واردات کالاهای مخابراتی باید از سازمان تنظیم مقررات و ارتباطات رادیویی مجوز بگیرین و الی آخر.
اگه کالای شما نیاز به مجوز داشته باشه و شما مجوزش رو نگیرین گمرک بارتون رو ترخیص نمی کنه و حتی ممکنه توقیف کنه. توقیف بار یعنی کلی دردسر و هزینه اضافی. علاوه بر جریمه باید هزینه انبارداری هم بدین و ممکنه کلاً قضیه خیلی پیچیده بشه.
تجربه شخصی : یه بار می خواستم یه سری تجهیزات پزشکی وارد کنم. فکر می کردم چون تجهیزات پزشکی خیلی تخصصی نیستن مجوز لازم ندارن. ولی وقتی بار رسید گمرک مامور گمرک گفت : “آقا این کالا مجوز از وزارت بهداشت می خواد.” من بیچاره کلی دوندگی کردم تا مجوز رو بگیرم ولی آخرشم کلی وقت و هزینه اضافی به بار اومد. از اون موقع مجوزها رو خیلی جدی می گیرم.
نکته عملی : لیست مجوزهای لازم برای کالای خودتون رو از کارگزار گمرکی تون بگیرین. قبل از ارسال بار مجوزهای لازم رو از سازمان های مربوطه بگیرین. به تاریخ اعتبار مجوزها دقت کنین. اگه مجوزتون منقضی شده باشه باید دوباره اقدام کنین. بدون مجوز به هیچ وجه بارتون رو ارسال نکنین. اول مجوزها رو بگیرین بعد بار رو بفرستین.
۶. بازرسی کالا رو جدی بگیرین
بازرسی کالا یه مرحله اجباری تو فرآیند ترخیص گمرکیه. گمرک برای اطمینان از اینکه کالای شما با اظهارنامه گمرکی مطابقت داره و قوانین و مقررات رو رعایت کرده بارتون رو بازرسی می کنه. بازرسی می تونه فیزیکی باشه (یعنی مامور گمرک بارتون رو باز می کنه و چک می کنه) یا غیرفیزیکی (یعنی فقط مدارک و اسناد رو بررسی می کنن).
اگه تو بازرسی کالا اختلافی بین کالای واقعی و اظهارنامه گمرکی پیدا بشه گمرک می تونه بارتون رو ترخیص نکنه و حتی ممکنه برگشت بزنه. برگشت بار یعنی کلی ضرر و زیان. علاوه بر هزینه حمل و نقل برگشت ممکنه کلاً کالاهاتون رو هم از دست بدین.
تجربه شخصی : یه بار می خواستم یه محموله اسباب بازی وارد کنم. فکر می کردم چون اسباب بازی چیز خاصی نیست بازرسی نداره. ولی وقتی بار رسید گمرک مامور گمرک دستور بازرسی فیزیکی داد. تو بازرسی معلوم شد که یه سری از اسباب بازی ها استاندارد ایمنی ندارن. گمرک بارم رو ترخیص نکرد و مجبور شدم اون اسباب بازی های غیراستاندارد رو معدوم کنم. کلی ضرر کردم و فهمیدم بازرسی کالا رو باید خیلی جدی گرفت.
نکته عملی : آماده بازرسی کالا باشین. اطلاعات کالا رو به صورت دقیق و کامل تو اظهارنامه گمرکی وارد کنین. کالاهاتون رو به صورت مرتب و منظم بسته بندی کنین تا بازرسی راحت تر انجام بشه. با مامور بازرسی همکاری کنین و هر اطلاعاتی که خواست رو در اختیارش بذارین. اگه تو بازرسی مشکلی پیش اومد سریعاً پیگیری کنین و سعی کنین مشکل رو حل کنین.
۷. قوانین و مقررات گمرکی رو آپدیت نگه دارین
قوانین و مقررات گمرکی مثل هوا هر روز عوض میشن! یه روز یه قانون جدید میاد یه روز یه قانون دیگه تغییر می کنه. اگه شما از این تغییرات خبر نداشته باشین ممکنه دچار مشکل بشین. مثلاً ممکنه یه کالایی که قبلاً وارداتش آزاد بوده الان ممنوع شده باشه یا تعرفه ش تغییر کرده باشه.
من خودم همیشه سعی می کنم به روز باشم و از آخرین تغییرات قوانین و مقررات گمرکی خبر داشته باشم. برای این کار به سایت گمرک (irica.ir) سر می زنم خبرنامه های گمرکی رو دنبال می کنم و با کارگزار گمرکی ام مشورت می کنم. اگه قانون جدیدی بیاد که روی کار من تاثیر بذاره سریعاً خودم رو با اون قانون تطبیق می دم.
تجربه شخصی : یادمه یه بار قانون جدیدی اومد که واردات یه سری از مواد اولیه رو ممنوع کرد. من از این قانون خبر نداشتم و یه محموله بزرگ از اون مواد اولیه سفارش داده بودم. وقتی بار رسید گمرک مامور گمرک گفت : “آقا واردات این کالا ممنوعه!” من بیچاره کلی ضرر کردم و فهمیدم به روز بودن تو قوانین گمرکی خیلی مهمه.
نکته عملی : به طور مرتب به سایت گمرک سر بزنین و بخش “قوانین و مقررات” رو چک کنین. در خبرنامه های گمرکی عضو بشین تا از آخرین تغییرات مطلع بشین. با کارگزار گمرکی تون در ارتباط باشین و ازش بخواین که شما رو از تغییرات قوانین مطلع کنه. در سمینارها و دوره های آموزشی گمرکی شرکت کنین تا اطلاعاتتون رو به روز نگه دارین. قوانین گمرکی رو مثل کتاب مقدس بخونین!
۸. با مامورای گمرک رفیق باشین
مامورای گمرک آدمای سخت گیری هستن ولی بی منطق نیستن. اونا کار خودشون رو انجام میدن و وظیفه شون اینه که قوانین و مقررات رو اجرا کنن. اگه شما قانونمند باشین و درست کار کنین مامورای گمرک هیچ مشکلی با شما ندارن. اتفاقاً اگه محترم و مودب باشین و باهاشون همکاری کنین کارتون خیلی راحت تر پیش میره.
من خودم همیشه سعی می کنم رابطه خوبی با مامورای گمرک داشته باشم. بهشون احترام می ذارم باهاشون مودبانه صحبت می کنم و به سوالاتشون با دقت و صداقت پاسخ میدم. اگه مشکلی پیش بیاد با آرامش و منطق باهاشون صحبت می کنم و سعی می کنم مشکل رو حل کنم. هیچ وقت صدام رو بلند نمی کنم و باهاشون دعوا نمی کنم. چون می دونم تهش فقط به ضرر خودم تموم میشه.
تجربه شخصی : یه بار یه مشکلی تو ترخیص بارم پیش اومد. رفتم پیش مامور گمرک با احترام و ادب مشکلم رو توضیح دادم. مامور گمرک با حوصله به حرفام گوش داد مدارکم رو بررسی کرد و آخرشم تونستیم مشکل رو حل کنیم. اگه من با مامور گمرک بدرفتاری می کردم یا صدام رو بلند می کردم مطمئنم که کارم خیلی سخت تر می شد. از اون موقع فهمیدم ادب و احترام کلید حل خیلی از مشکلاته.
نکته عملی : با مامورای گمرک محترم و مودب باشین. به سوالاتشون با دقت و صداقت پاسخ بدین. باهاشون همکاری کنین و هر اطلاعاتی که خواستن رو در اختیارشون بذارین. اگه مشکلی پیش اومد با آرامش و منطق باهاشون صحبت کنین و سعی کنین مشکل رو حل کنین. هیچ وقت با مامورای گمرک دعوا نکنین. بهشون رشوه ندین. فقط قانونمند باشین و درست کار کنین.
۹. بیمه حمل و نقل رو دست کم نگیرین
بیمه حمل و نقل مثل یه چتر نجات واسه بار شماست. تو مسیر حمل و نقل ممکنه اتفاقات ناگواری بیفته. مثلاً بارتون گم بشه آسیب ببینه دزدیده بشه یا آتش بگیره. اگه بارتون بیمه نباشه همه این ضرر و زیان ها به عهده شماست. ولی اگه بارتون بیمه باشه شرکت بیمه خسارتتون رو جبران می کنه.
من خودم همیشه بارم رو بیمه می کنم. چون می دونم ریسک حمل و نقل خیلی بالاست و هر لحظه ممکنه یه اتفاقی بیفته. هزینه بیمه حمل و نقل در مقابل ضرر و زیانی که ممکنه ببینین خیلی ناچیزه. به نظر من بیمه حمل و نقل یه سرمایه گذاری عاقلانه ست نه یه هزینه اضافی.
تجربه شخصی : یه بار یه محموله پارچه وارد کردم. بار رو بیمه کرده بودم ولی متاسفانه تو مسیر حمل و نقل کانتینر بارم آتش گرفت. همه پارچه ها سوخت و از بین رفت. ولی چون بارم بیمه بود شرکت بیمه تمام خسارت من رو جبران کرد. اگه بارم بیمه نبود ورشکست می شدم. از اون موقع بیمه حمل و نقل رو خیلی جدی می گیرم.
نکته عملی : بارتون رو حتماً بیمه حمل و نقل کنین. نوع بیمه مناسب رو انتخاب کنین (بسته به نوع کالا و مسیر حمل و نقل). شرایط بیمه نامه رو به دقت بخونین و مطمئن بشین که همه ریسک های احتمالی رو پوشش میده. در صورت بروز حادثه سریعاً به شرکت بیمه اطلاع بدین و مدارک لازم رو ارائه بدین. بیمه حمل و نقل آرامش خاطر رو براتون میخره.
۱۰. صبور باشین و امیدتون رو از دست ندین
ترخیص کالا از گمرک یه فرآیند زمان بر و پیچیده ست. ممکنه همه چیز طبق برنامه پیش نره و با تاخیر مواجه بشین. تو اینجور مواقع مهم ترین چیز صبر و حوصله ست. ناامید نشین و به تلاش تون ادامه بدین. با پیگیری مستمر و استفاده از تجربیاتتون بالاخره می تونین بارتون رو از گمرک ترخیص کنین.
من خودم خیلی وقتا تو گمرک اعصابم خورد شده و ناامید شدم. ولی هیچ وقت تسلیم نشدم. همیشه به خودم می گفتم : “تهش درست میشه.” و آخرشم درست شده. گمرک مثل یه هفت خوان رستم میمونه. باید از همه خان ها عبور کنین تا به مقصد برسین. ولی اگه صبور باشین و پشتکار داشته باشین حتماً موفق می شین.
تجربه شخصی : یه بار یه محموله ماشین آلات صنعتی وارد کردم. ترخیص این بار خیلی طول کشید و کلی مشکل پیش اومد. مدارکم ناقص بود بازرسی کالا طول کشید مجوزها دیر صادر شد و هزار تا داستان دیگه. چند بار تا مرز ناامیدی رفتم ولی تسلیم نشدم. هر روز پیگیری می کردم با کارگزار گمرکی ام مشورت می کردم و سعی می کردم مشکلات رو حل کنم. آخرشم بعد از چند هفته دوندگی تونستم بارم رو ترخیص کنم. از اون موقع فهمیدم صبر و پشتکار رمز موفقیت تو گمرکه.
نکته عملی : برای ترخیص کالا از گمرک وقت کافی در نظر بگیرین. برنامه ریزی دقیق داشته باشین و به برنامهتون پایبند باشین. با تاخیرها و مشکلات احتمالی کنار بیاین. صبور باشین و امیدتون رو از دست ندین. از تجربیاتتون درس بگیرین و تو دفعات بعدی ازشون استفاده کنین. گمرک رو مثل یه بازی سخت ببینین که باید برنده بشین!